Progressive Party of Armenia

Articles

ՀԵՂԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ԿԼԻՆԻ . . .

Հեղափոխությունները, որպես մարդկային հասարակարգի ընդհանուր էվոլյուցիայի փուլեր, մշտապես պայմանավորված են եղել հասարակական կյանքի կամ նրա ոլորտներին առնչվող երևույթների և հատկապես ընթացքների զարգացման որակական փոփոխությամբ և դեռ ավելին, աստիճանականությունը խախտելով կատարելագործման ճանապարհին կտրուկ թռիչք կատարելու ցանկությամբ: Քաղաքական մտքի պատմության մեջ հեղափոխության խնդիրն ունեցել է տարատեսակ մոտեցումներ: Էլիտիզմի գաղափարակիրներն այն դիտարկում էին, որպես վերնախավային շրջանառությունն ապահովող միջոց: Ըստ այդմ հեղափոխությունը կատարում է անհրաժեշտ սոցիալական ֆունկցիա` նպաստելով սոցիալական շարժունակության ճանապարհների ազատմանը, սոցիալապես ապահովվածների նորանոր խավերի ձևավորման և դրանց հաջորդական փոփոխությունների համար:
     Մեր իրականության մեջ այս մոտեցումները շատ դեպքերում են պայմանավորվում այդ վերնախավային կազմը սեփական անձով, ազգականներով ու մտերիմներով, երբեմն էլ համակիրներով ու համախոհներով համալրելու ցանկությամբ: Ըստ էության, նպատակը դառնում է ապահովված կենսակերպին ու բարեկեցությանը հասնելը, շատ դեպքերում դրա համար արդարացնելով բոլոր ձևերն ու միջոցները: Մի այլ հայեցակետից հեղափոխությունը ըմբռնվում է որպես պատմականորեն սպառված հասարակական-տնտեսական ֆորմացիայի փոփոխությունը մեկ այլ առավել առաջադիմական հասարակարգով ինչի արդյունքում, սակայն, պետական իշխանությունը մի դասակարգի ձեռքից անցնում է մեկ այլ դասակարգի, և դա հանդիսանում է հեղափոխության գլխավոր հատկանիշը:
     Հեղափոխության սոցոլոգիայի հայեցակարգի կողմնակիցներն անարդյունավետ ու անիմաստ են գտնում հեղափոխական շարժումները` համարելով, որ դրանց կորուստները չեն արդարացվում ձեռքբերումներով: Ձախակողմյան ռադիկալ մոտեցումներն, ընդհակառակը, հեղափոխությունը համարում են հասարակությունը մաքրազտող երևույթ:
     Կան նաև այնպիսի մեկնաբանություններ, ուր հեղափոխությունը հասկացվում է որպես հավասարակշռությունից հանված սոցիալական համակարգի մի իրավիճակ: Գոյություն ունեն հեղափոխական պատկերացումների բազմապիսի տիպաբանություններ` կախված հասարակության բնագավառներից. սոցիալական, քաղաքական, մշակութային, գիտական և նույնիսկ արդյունաբերական: Կախված այն շարժող դասակարգերից` խաղաղ կամ հակամարտական: Ցանկացած պարագայում իրականության խոր հատակին թաքցնելու միտումով` շահագրգիռ զանգվածին չի ներկայացվում ռեալ նպատակն ու փոփոխությունների իսկական դրդապատճառը: Բոլոր դեպքերում մեծամասնությունը արտահայտվում է հանրային բարեկեցությունը նվազ կատարյալից, առավել կատարյալին հասցնելու միտումով, մանավանդ մեր երկրի իրավիճակում, երբ ազատության, անկախության, ինքնիշխանության և ազգի ու պետականության պահպանման ամենաառաջնահերթ խնդիրները կարծես թե արդեն լուծված են: Համարձակ հայտարարություններն ու կոչերը, որոնք այսօր հնչում են դեպի նորը` ձգտումների պատճառաբանությամբ, մարմնացվելուն պես, ըստ էության, իրենց հիմքում առնելու են հինը քանդելու, ոչ միայն հավասարակշռությունից հանելու, այլև երկար ժամանակով բոլոր ընթացքները հետ գցելու նախապայմաններ: Հեղափոխությանը ձգտող, առավել ևս այն իրականացնող ուժը դատապարտված է լինելու “ստեղծել ավելի լավը”, կառուցել շատ ավելի կատարյալ համակարգ, նախկինից տարբերվող այնպիսի մեծ առաջընթացով, որը կարող է արդարացնել և' զանգվածների սպասելիքները, և' այն կորուստները, որոնք կարող են լինել հեղափոխության այս կամ այն տարբերակի իրագործման ժամանակ:
     Հակառակ դեպքում առաջնորդող քաղաքական հոսանքը, այս կամ այն ուժը և կոնկրետ լիդերները ենթարկվում են պատասխանատվության հասարակության լայն շերտերի կողմից, բարոյական պատասխանատվության, որը արդյունք է դառնում հիասթափության և հուսահատության, տեղիք տալիս դիվիդենտական վերաբերմունքի: Հուսախաբության վրա կառուցված արտահայտումների արդյունքում սկսում է առաջանալ նոր տարանջատում և տեղիք տալիս ինդոկտրինացիայի, կոշտ քայլերի կիրառմանը և թելադրողական քաղաքականությանը` արդեն նոր ձևավորված վերնախավի կամ իշխանության կողմից: Անկողմնակալ և սուբյեկտիվիզմի տեսանկյունից զերծ` հեղափոխությունների պատմության մեկնաբանությունները բոլոր դեպքերում բերում են դրանց արդյունքում “զարգացման ճանապարհի թռիչքային ձեռքբերումների” արհեստականության ըմբռնմանը, ինչը հետագայում բազմապիսի բացասական երևույթների արտահայտման համար պարարտ հող է դառնում: Ֆրանսիայի բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխության նախաձեռնողները չհաղթեցին, ինչից անմիջապես օգտվեց Նապոլեոն III-ը և արդյունքում` նոր, արդեն վերնախավային հեղափոխություն: Բրյումերի XVIII հետևանքով կայացած տիրակալի գործողությունները, ըստ բազմաթիվ հեղինակավոր հոգեբանների և վերլուծաբանների չէին կարող չտարածվել և’ ինքնաարտահայտման առումով, և’ ողջ աշխարհին սեփական միապետությունն ապացուցելու առումով: Որպես արդյունք` Առաջին համաշխարհային պատերազմը, ինչը նաև ընդհանուր առմամբ դիկտատորական ռեժիմի սեփական ազգի և պետության զարգացման միակ ձևն էր, իհարկե հաղթահարելու դեպքում: Պուգաչովյան գյուղացիական պատերազմը, որը ընդվզողներին տապալելու հետ մեկտեղ ստեղծեծ երկրում միջդասակարգային ատելություն, միևնույնժողովրդի մեջ պառակտման այնպիսի մթնոլորտ ձևավորվեց, որի հետևանքով մեկդարյա և ավելի տիրապետություն ունեցող միջդասակարգային օպորտունիզմը բերեց նոր հեղաշրջման` այս անգամ Հոկտեմբերյան: Այն զուրկ չլինելով գաղափարական պայքարին հատկանշական երևութներից` կարողացավ հաստատել նոր իշխանություն, երկար տարիների ընթացքում, նույնիսկ մեծ ձեռքբերումների հասած, սակայն, միևնույն ժամանակ շեղումը բնականոնությունից երկիրը կետ հետ գցեց մյուսներից, արհեստականությունը ծնեց հետադիմություն և արդյունքում` նորից հեղաշրջում, որն այսօր մեզ պարգևել է անկախ հայրենիք ու նույնը ԱՊՀ անդամ այլ երկրներին: Բոլոր դեպքերում` հեղափոխություն վերապրող զանգվածները առավել պահանջկոտ են դառնում և արդարացիորեն ակնկալում են այնպիսի արդյունքներ, որոնք ապահովում են զարգացման ճանապարհին թռիչքային ձեռքբերումներ, ապահովում են այդ ձեռքբերումների վրա հիմնված առաջընթաց, իսկ ցանկացած անհաջողության ժամանակ խաբեության մեջ են մեղադրում նոր հաստատված ռեժիմին` իշխող քաղաքական ուժին և առաջնորդներին: Հարկադրված, նոր ռեժիմը փորձում է իրականացնել անբանական և արհեստածին ծրագրեր բավարարելու համար վերաճած կարիքները, առաջնորդները դիմում են խելահեղ քայլերի` “մեծ” գործեր կատարելու միտումով, դասակարգից զտվում է վերնախավը` ձեվավորելով անառողջ միջավայր և օտարվելով ժողովրդից:
     Այդպես դատապարտվեց Նապոլեոնը, այդպես փլուզվեց Խորհրդային Միությունը, այդպես մենք մեղադրում ենք ՀՀՇ-ին,որը տարավ Հայաստանը անկախության ճանապարհով, սակայն չկարողացավ հասցնել զանգվածներին լիարժեք կենսակերպի: Խոստովանելով, որ այս դիտարկումներն, իրարկե, միակողմանի են, պետք է սակայն նշել, որ լիովին արդարացի և օրինաչափ է` չափազանց մեծ պահանջը` իրենց վրա մեծ “բեռ” ու պատասխանատվություն վերցրած հեղափոխություն նախաձեռնողների նկատմամբ: Պահանջ և ակնկալիք, որոնք մեր գնահատմամբ իրատեսական լինելուն` այսօր մոտ չեն այնքանով, որքանով նվազ կատարյալից ավելի կատարյալին անցնելն արդիականության շրջանակներում, արդեն հեղափոխություն չի համարվում, թռիչքային ձեռքբերումներն այսօր Մագլուի մագնիսական գնացքն է, ջերմաճառագայթային տեսողությունը, տիեզերատեխնիկական հայտնագործությունները, միկրովիրաբուժությունն ու ծագումնաբանությունը, համաշխարհային գլոբալիզացիայի գեներացումն ու իրավունքի դոմինանտը... Իսկ մեզ մոտ բարիկադների գնալը:
     ՀՀ-ի ներքաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, բարոյահոգեբանական վիճակը, այո', փոփոխության կարիք ունի, այո', բարելավման և առանձնահատուկ զարգացման թռիչք կատարելու կարիք ունի, և այսուհետ մշտապես առավել կատարյալին ձգտելու և առաջադիմելու անհրաժեշտություն ունի: Եթե դա հեղափոխությամբ միայն կարող է իրականանալ. ուրեմն Հայաստանին այո', անհրաժեշտ է հեղափոխություն, բայց ո՞վ կվերցնի իր վրա այդ ծանր պատասխանատվությունը, ո՞վ կհամարձակվի սևեռել իր վրա բազմաթիվ միլիոնների խիստ հայացքը, իսկ համարձակվողներից ո՞վ կկարողանա և չ՞ի ստում, որ կկարողանա: Այո', Հայաստանին անհրաժեշտ է հեղափոխություն, բայց այդ հեղափոխությունը պետք է լինի ամեն օր, ամեն նորածին հայի հետ, Հերունու ամեն հայտնագործության հետ, ամեն բացված արտադրական միավորի հետ, Դավոյանի ամեն բանաստեղծության ու Ջիվանի ամեն նվագի հետ, ազնիվ ղեկավարի պողպատյա կամքի ամեն արտահայտման հետ:
     Հայաստանում հեղափոխություն կլինի` բարեկեցության, ինտելեկտի, մտքի, ուժի ու կամքի, նոր սերնդի... և բարության հեղափոխություն:

Հեղինակ` Տիգրան Որիխանյան

Տպագրվել է “Երրորդ Ուժ” թերթում N 23/45 առ 17.06.2005 թ.

Откуда начнется 3-яя Мировая война?

     Чем больше страна, тем больше ресурсов она поглощяет, больше производит вредных отходов, больше ей требуется территории и т.д. Все империи, образующиеся когда-либо на протяжении истории лишний раз доказывали этот неопровержимый факт.Прямо пропорционально расширению мощи и влияния в геометрической прогрессии увеличиваются потребности сверхдержав, существующих и в нынешнее время.Экспансия Запада на Восток обусловлена не только стремлением к расширению экономического и политического влияния ,"захвата" новых рынков в целом, но и конкретно “охотой” за нефтью. Мы уже писали о построенном в столице Армении беспрецедентных размеров здании посольства США с бункерами и настолько толстыми стенами, что их вряд ли возможно будет поразить даже тяжелой артиллерией.Охрана посольства, которое многие эксперты оценили как филиал Пентагона, насчитывает порядка 800 человек.Столько военнослужащих в среднем служат в одной воинской части ВС Республики Армения.Зачем же "экспортирующие" демократию Штаты еще 3-4 года назад устроили себе такое "гнездо" в стране, которую еще не "омыла" цветная революция? И хотя в 2004-ом году были серьезные предпосылки для ее организации, однако, не было предпринято для этого конкретных шагов, в том числе и выводившей на улицы многотысячные толпы оппозиции не было оказано поддержки. Позволим себе предположить, что причиной, по которой Штаты отложили активную "демократизацию' Армении на некоторое время послужило "Иранское досье". Именно Армения является отсутствующим фрагментом во всей мозаике, если, конечно ее основой считать иранский вопрос. Любому, кто взглянет на политическую карту мира, станет предельно ясна сложивщаяся ситуация вокруг границ Ирана , Грузия, Турция, Ирак, Афганистан, Пакистан- страны с, мягко говоря, ярко выраженным американским уклоном. А вот Армения… К тому же эта маленькая страна на юге Кавказа на протяжении веков считающаяся стратегическим партнером России, очагом христианства среди мусульманских стран, имеет серьезное геополитическое значение с точки зрения региональных вопросов, а также транскавказских проектов. Однако момент для попытки установления абсолютного своего влияния на страну для Штатов настал лишь тогда, когда относительно устойчивой стала ситуация в Ираке, что позволило частично вывести воинский контингент (очевидно он понадобится в скором будущем), когда антииранская пропаганда перешла в следующую стадию (начиная от официальных выступлений и заканчивая новейшими голливудовскими фильмами), когда в России период президентских выборов, а Европа всерьез задумалась проблемой будущего энергокризиса, и, наконец, когда в Армении появился традиционный повод для недовольства и дестабилизации. Все наши прогнозы по поводу развития ситуации в Армении подтвердились, а в завершение госдеп США открыто выступил с поддержкой революционно настроенной политической силы, которая стала причиной массовых беспорядков, погромов и многочисленных жертв, хотя ответсвенность за проиcшедшее лежит и на совести властей в равной мере.
     Заинтересованность запада и США, в частности, в смене власти в Армении уже проявившийся факт.Так с какой же целью Америка способствует этому, и в случае реализации американских планов не последует ли тот же расклад, что и в Грузии после "революции роз". Не повторится ли ситуация с выводом российских военных баз, с перекрытием подачи газа, а карабахский вопрос опять плавно перейдет в "горячую точку"?
     Беспрерывно растущие "нефтяные" потребности США определенно рано или позно станут причиной для военных действий против одной из крупнейших нефтедобывающих стран мира. Так не для того ли, чтобы впоследствии использовать территорию Армении в качестве плацдарма во время военных действий против Ирана, Штаты тратят сотни миллионов долларов, выделяя Армении огромную финансовую помощь (перекрывая ее, когда не совсем выгодно для них складывается в стране политическая ситуация)?
     Допустим вышеописанный вариант развития событий лишь один из возможных, допустим, даже, что осуществима лишь его маленькая доля. Но и в этом случае, чего может ждать в будущем весь мир от сложившейся ситуации, в каком положении окажется регион и что станет с Арменией?
     Между тем оппозиция собирается провести новый митинг сразу же после завершения срока чрезвычайного положения, а пока еще действующий президент Кочарян под натиском госдеповских и европейских чиновников отменил несколько положений указа о введении ЧП на территории РА …

15.03.2008г.
Т.Уриханян
Лидер Прогрессивной Партии Армении

ԸՆԴԴԻՄԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ

    Այս օրերին մեր երկիրը վերապրում է լուրջ քաղաքական ճգնաժամ, որի հիմնական պատճառը, գոնե այս պահի դրությամբ, թռիչքային փոփոխությունների ակնկալիք ունեցող, տարատեսակ խնդիրների շուրջ անարդարության հետ առնչված ու ընտրությունների արդյունքներով չբավարարված զանգվածներն են: Արմատական ընդդիմության մերժողական և չափազանց կոշտ դիրքորոշումներն այս օրերին համեմվում են հենց հունիսի 20-ին արգելված հանրահավաք կազմակերպելով, առանձին գործիչների հրապարակային ծայրահեղ հռետորիկայով և արևմտյան ուժերի հետ, մեղմ ասած, սերտ համագործակցությամբ: Իշխանությունները իբր փորձեր են անում երկխոսության հարթակներ ապահովելու համար: Երկրի ղեկավարը գնում է հրապարակային քայլերի, որոնց արդյունքը, կարծես թե, պիտի բերի հասարակական հավանության, պետք է առաջացնի վստահություն ու նաև ժողովրդական աջակցություն: Սակայն, իշխանության միջին էշելոններում տիրող իրավիճակը ամենևին էլ չի նպաստում դրան: Մինչև նախագահը փորձում է սաստել, ասենք, մաքսայինի աշխատողներին, սոցիալական ապահովության համակարգում շարունակում են տեսուչները փարոսից ‹փայ› պահել: Մինչև վարչապետը գյուղական դպրոցի տարրական դասարանների դասատուի ոճով կառավարության անդամներին բացատրում է աշխատանքից չուշանալու կարևորությունը, ասենք, օրինակի համար, Սեյսմիկ պաշտպանության ազգային ծառայությունը զբաղված է թուղթ մրելով, իսկ ՊՈԱԿ-ները սուրճ խմելով: Մինչդեռ ամբողջ աշխարհը ցնցվեց երկրաշարժների երթուղուց, որն անցավ Չինաստանից մինչև Հունաստան, այդ թվում նաև Հայաստանի մոտակայքով: Նախագահի հետ հանդիպումից հետո պետավտոտեսուչները տարվել են տուգանելու մոլուծքով, իսկ երթուղային տաքսիների ուղևորները քիչ է մնում կտուրին նստեն ու դրսից կախ ընկնեն: Ի՞նչն է պատճառը, որ մի ոլորտի պատասխանատուները, թքաց ունենալով մյուս ոլորտներում բարեփոխումներ կատարելու փորձերի վրա, շարունակում են կարծրացած ու հասարակական մտածողության մեջ խորը արմատներ գցած մակաբույծական գործելակերպը: Ինչու՞ է ոչ կոմպետենտ, շատ ժամանակ, սեփական քթից հեռու չտեսնող, անբարեխիղճ չինովնիկների պատճառով օրըստօրե ավելանում դժգոհ քաղաքացիների թիվը: Մի՞թե պարտադիր է, որպեսզի ՀՀ նախագահը գնա Երևանի յուրաքանչյուր համատիրություն ու հրահանգի այլևս տեղեկանքի համար ‹մաղարիչ› չվերցնել:
     Ցավով պետք է նշել` առնվազն երկու, երեք սերունդ կփոխվի, այն էլ փոփոխված մտածողությամբ, նոր, երևի, կարող է որոշակի տեղաշարժ լինել: Առայժմ բարեխիղճ աշխատել կարելի է միմիայն այն դեպքում, երբ ղեկավարությունն է զայրանում, իսկ թե ‹շեֆի› կամքն ու համբերությունը արդյո՞ք կհերիքեն բացառապես բոլոր օղակներով անցնելու, ամենուրեք սանձերը քաշելու և սաստելու համար: Եվ ո՞րքան կտևի այդ արշավի ազդեցությունը: Չէ՞ որ, մի առ ժամանակ անց, արտաքին աշխարհի, մասնավորապես Եվրոխորհրդի, Հայաստանի կողմն ուղղված հայացքը կմեղմանա, ներսում էլ կրքերը աստիճանաբար կմարեն, և իշխանությունը պահելու համար այլևս այնքան էլ անհրաժեշտ չի լինի կտրուկ քայլերի գնալով թռիչքային բարեփոխումներ անել: Տարբեր իշխանական օղակներում դժգոհություն առաջացնելով` արգելել ամենաթողությունն ու պատժել մեղավորներին, հավասարեցնել բոլորին օրենքի առջև ու լավ երևալ հասարակության աչքին: Առավել ևս այդ աստիճանի օրհասական չի լինի սոցիալական ռեֆորմների սուր կարիքը:
     Եթե մեր երկրում ընդդիմությունը չբարձրացնի կոնկրետ խնդիրներ, տարբեր ոլորտներին առնչվող ու հրատապ լուծումներ պահանջող հարցեր, և եթե դրա հետևից չգնան զանգվածները, գոնե խնդրով շահագրգիռ հատվածները, իշխանությունների ինքնակատարելագործման ընթացքը երբևէ չի կարող ունենալ երկար տևողություն ու չի ունենա ապագա:
     Համաձայնե՛ք, բավական էր, որ ընդդիմությունը կառավարության առաջ քաշեր, ասենք հակակարկտային կայանների ներկրման պայմանագիրը կատարելու պայմանը, որն ի դեպ, խախտվել է հայաստանյան կողմի պատճառով և, վստահ եղեք, այն անմիջապես կիրականացվեր, և կլուծվեր ողջ երկրի համար առաջնային նշանակություն ունեցող մի մեծ հարց: Պատկերացրեք թե ի՞նչ կլիներ, եթե ընդդիմությունը առաջ քաշեր ոչ թե իշխանափոխության հարցը, այլ օրինակ, ավանդների հատուցման: Թվում է, որ ընդդիմությունն այսօր ի վիճակի է իշխանություններին դրդելու ցանկացած խնդրի լուծմանը, բացի, իհարկե, իշխանափոխությունից: Սակայն, ցավոք սրտի, դա միակ պահանջն է, որով, հատկապես արմատականները հանդես են գալիս:
     Ստեղծված իրավիճակում մեզ անհրաժեշտ է այնպիսի ընդդիմություն, որը մշտապես նստած իշխանությունների ‹շնչին›, կստիպի վերջիններիս աշխատել ավելի ու ավելի արդյունավետ: Ժողովուրդն էլ տեսնելով կոնկրետ խնդիրների լուծում ավելի մեծ խանդավառությամբ կսատարի ընդդիմությանը հանրային շահի համար պայքարելու գործում, ինչն էլ իր հերթին չի կարող չանդրադառնալ հերթական ընտրությունների վրա: Ահա՛ և իշխանափոխության մի բանաձև: Ցանկացած այլ պարագայում, հատկապես դրսի ուժերի ուղորդման դեպքում վերնախավային ցիրկուլյացիան որևէ արդյունքի ու մանավանդ արագ լուծումների բերել չի կարող:
     Մեզ հարկավոր է ազնիվ ընդդիմություն, որը կառաջնորդի ժողովրդական շարժումները ոչ թե հարյուր հազարավոր արժեք ունեցող ավտոմեքենաների պատուհաններից, այլ իր մաշկի վրա զգացած կլինի մետրոյով երթևեկելու ու տասներեք հազար դրամ թոշակ ստանալու հետևանքները:
     Մեզ հարկավոր է ընդդիմություն, որն առայժմ երկիր չի ղեկավարել ու չի թողել ցավոտ հիշողություններ: Նո՛ր ուժ, նո՛ր ոճ, նո՛ր միտք, նո՛ր ձևաչափ, որն իշխանության կհասնի աշխատանքային աստիճանով բարձրանալու արդյունքում, արդար կերպով:
     Մեզ հարկավոր է ընդդիմափոխություն: Եվ դա հարկավոր է անել մինչև այն պահը, երբ ‹շեֆի› համբերությունը կհատի, կամ Եվրոպային էլ ոչինչ ցույց տալու կարիք չի լինի: Մեզ պետք է ընդդիմափոխություն . . .

Տիգրան Որիխանյան

20.06.2008թ.

Իրանի դեմ պատերազմում Հայաստանին մեծ դեր է հատկացված:

Որքան հզորանում էր Օսմանյան կայսրությունն, այնքան ավելի ու ավելի էր մեծանում նրա կարիքները բավարարելու անհրաժեշտությունը: Հիշու՞մ եք` ինչ էր ասում Աբդուլլա փաշան օրըստօրե ավելացող բազմահազարանոց զորքի առջև յուրաքանչյուր ճակատամարտից առաջ ելույթ ունենալիս. «Երբ կզավթեք «այսինչ» քաղաքը, ձերը կլինեն բոլոր բարիքները, որոնք կթալանեք մեկ օրվա ընթացքում, ձերն են լինելու նաև սևաչյա հայ գեղեցկուհիները»:
     Ժամանակակից բանակներին, իհարկե, այդքանով չես շահագրգռի, բայց պահանջմունքը մնում է պահանջմունք, և այն անհրաժեշտ է բավարարել: Առհասարակ, որքան գերտերությունը հզորանում է, որքան ընդլայնում է իր տնտեսական, քաղաքական և ռազմական ազդեցությունն, այնքան ավելի են մեծանում և´ այդ ազդեցության, և´ սեփական գոյության պահպանման համար անհրաժեշտ պահանջները: Ուստի բնական է, որ պատմության ընթացքում հայտնի է եղել դեռևս մեկ ձև այդ ինքնաբավարարումն ապահովող անհրաժեշտ միջոցները ձեռք բերելու համար` խլել ուրիշներից: Խլել տարածքներ, հարստություններ, բնական պաշարներ և մարդկային ռեսուրսներ: Մի՞թե այդպես չէին վարվում Մակեդոնացին, Նապոլեոնը, Հիթլերը… Ներկայիս գերտերությունների մասին մտորումները թողնում եմ Ձեզ` առայժմ կենտրոնանալով բնամթերային պաշարների վրա:
     Փորձեք միայն պատկերացնել` օրական քա՞նի միլլիոն լիտր վառելիք է պահանջվում միայն ԱՄՆ-ի փողոցներով երթևեկող ավտոմեքենաների համար, իսկ ավիացիայի, բանակի մասին չեմ էլ խոսում: Ամբողջ աշխարհում սրընթացորեն սպառվում են նավթի պաշարները: Դեռևս 2004թ-ին էր կանխատեսվում այն աննախադեպ գնային աճը, որն անընդհատ արձանագրվում է այդ ապրանքի համար համաշխարհային շուկայում, ինչն իր հերթին ամենաէական գնագոյացնող գործոնն է սպառողական ապրանքների և բազմաթիվ ծառայությունների համար: Կան փորձագետներ, որոնց կարծիքով, մոտ ապագայում նավթամթերքը նույնիսկ կարող է դառնալ հատուկ և սահմանափակ շուկաների շրջանառության ապրանք: Քարտեզին նայելիս ակնհայտորեն ուրվագծվում է նավթաարդյունաբերող երկրների հանդեպ էքսպանսիոնիզմը:
     Իսկ հիմա Իրանի մասին: Վրաստան, Թուրքիա, Իրաք, Քուվեյթ, Պակիստան, Աֆղանստան` այս, մեղմ ասած, ամերիկյան թեքումով երկրները բացարձակ օղակի մեջ են պահում Իրանին, իհարկե, աշխարհագրական դիրքի առումով: Իսկ որպեսզի շղթան փակվի, մնում են Թուրքմենստանն ու բնականաբար, Հայաստանը: Վերջին երկուսն, անշուշտ, անհամեմատելի են, թե աշխարհագրական դիրքի առումով (Հայաստանի օգտին) և թե դրանց նվաճելու առմամբ (կարծում եմ, Թուրքմենստանի օգտին): Ոչ թե Վրաստանում, կամ թվարկված որևէ այլ երկրում, այլ հենց Հայաստանում կառուցվեց Պենտագոնի մասնաճյուղ որակվող ԱՄՆ-ի դեսպանատան աննախադեպ շինությունը, ավելի ճիշտ, շինությունները: Սկիզբ դրվեց այդ երկրի կողմից Հայաստանի ֆինանսավորման երկարաժամկետ ծրագրերին, կտրուկ ավելացան ամերիկյան ազդեցության տակ գտնվող քարոզչամիջոցները: Ի դեպ վերջերս կրկին անգամ անցկացվեցին ՀՀ ԶՈՒ և NATO-ի համատեղ հրամանատարաշտաբային զորավարժությունները: Չափազանց ակտիվացան տարածաշրջանային նշանակության գրեթե բոլոր բանակցություններն, ու դրանցում առավել ընդգծվեցին հայ-ամերիկյան հարաբերությունները կանխորոշող հարցերը: Եվ վերջապես, ԱՄՆ-ն դառնում է հայաստանյան արմատական ընդդիմության կնքահայրը և անթաքույց ցուցադրում է մեր երկրում բացարձակ ազդեցություն հաստատելու մտադրությունը:
     Մի պահ պատկերացնենք, որ դա հաջողվում է, և մեր երկիրն ընթանում է Վրաստանի ճանապարհով: Ասենք, դուրս են բերվում ռուսական ռազմաբազաները, Հայաստանը հայտարարում է Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմից դուրս գալու և NATO-ին անդամակցելու ցանկության մասին: Մեզ են սկսում ամիսը մեկ այցելել Բուշն ու Ռայսը և այլոք: Վերսկսվում են լայնածավալ ռազմական գործողությունները Աբխազիայում ու Հարավային Օսիայում, անընդհատ պայթեցվում է Հայաստանին գազ մատակարարող գազատարը, ճանապարհների ու մայրցամաքային բեռնափոխադրումների մասին էլ չենք խոսում: Ի՞նչ մարտավարություն կընտրեն ռուսական ընկերությունները, որոնց պատկանում են ֆիքսված և բջջային հեռախոսակապ մատուցող օպերատորները, էլեկտրական բաշխիչ ցանցերը, ՋԷԿ-երն ու այլ ռազմավարական նշանակություն ունեցող օբյեկտները: Հավանաբար, կստեղծվի վիզային ռեժիմ Հայաստանի Հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության միջև իրենից բխող բոլոր հետևանքներով հանդերձ:
     Ինչպե՞ս կօգտագործի ստեղծված իրավիճակը իր շահերի համար հարևան Ադրբեջանը, առանձնապես գաղտնիք չէ, իսկ թե ինչ փոփոխություններ տեղի կունենան ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափում և մոտեցումների մեջ ևս կարելի է կռահել: Արդյո՞ք չի վերսկսվի Հայ-Ադրբեջանական պատերազմը, և եթե ոչ, արդյո՞ք միայն այն պատճառով, որ ԱՄՆ-ն, վերջապես հասնելով իր նպատակին Հայաստանում բացարձակ ազդեցություն հաստատելու առումով, ինչ-ինչ այլ նպատակներով է օգտագործելու մեր երկրի տարածքն ու պոտենցիալը: Եվ ի՞նչ ենք անելու մենք այն ժամանակ, երբ Իրանական «դոսյեն» նորից կդրվի ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի օրակարգում: Չէ որ անցյալ անգամ, երբ դա տեղի ունեցավ, իսկ Ահմադինեջադն, ըստ էության, առաջնորդեց իսլամական աշխարհում, կարծես թե Մոհամմադ մարգարեի ծաղրանկարների առիթով բարձրացած դժգոհության հակաարևմտյան ալիքը, այդ հարցը հանվեց ՄԱԿ-ի ԱԽ-ի օրակարգից միմիայն ժամանակավորապես:
     Մինչդեռ հենց օրերս Իրանը բազմաթիվ հեռուստաալիքների եթերում ցուցադրեց երկու հազար հինգ հարյուր կիլոմետր հեռավորությամբ միջուկային մարտական գլխիկ տեղափոխելու հնարավորություն ունեցող հրթիռի փորձարկումը: Իսկ գունավոր հեղափոխությունների երթուղին զարգանում է` արդեն նոր օղակ ձևավորելով Չինաստանի շուրջ: Մոնղոլիայում օրերս արտակարգ իրավիճակ հայտարարվեց, ինչ կլինի հետո` կյանքը ցույց կտա:
     Ի՞նչ է մնում մեզ անելու: Այս պահին երևի թե մեկ բան` ձևավորելու լայն ժողովրդական ալիք, որն ամուր վահանի պես կծածկի մեր երկիրը օտարերկրյա շահերի կործանարար ազդեցությունից ու թույլ չի տա, որ դրանք հերթական անգամ քրքրեն հայոց պետությունը, այնպես, ինչպես բազմաթիվ անգամներ ցույց է տվել պատմությունը: Ժողովրդավարությունը գերակայություն հայտարարած համաշխարհային հանրությունը գոնե մոտ ապագայում չի գնա թող տալու որևէ գերտերությանը` մի ամբողջ ժողովրդի բացարձակ միասնական կամքի դեմ դուրս գալով:
     Իսկ մենք ուրիշ ելք չունենք, մեզ անհրաժեշտ է միաբանվել, ձևավորել հզոր իշխանություն` ժողովրդի իշխանություն, պարտադրանքի, պահանջատիրության ու վերահսկողության «բռունցքի» մեջ պահելով պաշտոնական իշխանության «շունչը», ստեղծել նո՛ր ուժ, նո՛ր ընդդիմություն, նո՛ր ձևաչափ` համընդհանուր ու միասնական և ամենակարևորը` ազնիվ, բայց «չգունավորվել»: Եվ, հույսով եմ, որ այդ «պաշարը» պաշտոնական Երևանի զինանոցում բոլոր բանակցությունների ժամանակ կխաղա վերջին ու էական հաղթաթղթի դերը: